‏  مدیریت کسب و کارهای کوچک سمنان

بررسی تاثیر نوسانات نرخ ارز،نفت و طلا در روند

تجارت بین الملل

استاد: آقای بندار

گرآورندگان : علیرضا عبدالهی،مهدی احمدپور

درس : بازاریابی بین الملل

پاییز 91

نرخ ارز :

تغییر نرخ ارز یکی از نگرانی های همیشگی در تجارت بین الملل بوده و همواره ملاک تصمیم گیری مدیران برای واردات و صادرات و یا هراقدام فرامرزی قرار گرفته است.

تعریف ارز

اول) بها، قیمت ،نرخ و سندهای تجاری که ارزش آن به پول های کشور دیگر مشخص می شود.

دوم)در اصطلاح پول های رایج خارجی گفته می شود.

به کمک نرخ ارز پول کشورها با یکدیگر قابل تبدیل و قابل معامله است

—  به یکی از این دو پول ارز پایه و به یکی دیگر ارز متغیر گفته می شود.

—  بنابراین ارز پایه ثابت باقی می ماند و تغییرات نرخ ارز از طریق پول ملی نشان داده می شود.

—  نرخ ارز بین پول های کشورهای مختلف ارتباط برقرار کرده و مقایسه قیمت و هزینه های بین المللی را ممکن می سازد.

—  ارز پایه دلار آمریکا است

—  برخی عوامل تغییرات نرخ ارز

—  1.عدم عرضه ارز توسط بانک مرکزی که به بهانه راه اندازی بورس ارز صورت گرفته است.(بانک مرکزی در صدد راه اندازی بورس ارز بوده و به این دلیل عرضه عرض را کم نموده و باعث نوسان شده است)

—   

—  2.زمانی که یک افزایش قیمت در بازار سکه و ارز توسط مردم مشاهده می شود ،ناگهان برخی افراد جامعه به این بازار برای خرید هجوم آورده و باعث افزایش دوباره و یا تداوم بالا بودن قیمت ها می شود.(مردم برای ایجاد حاشیه امنیت برای خود و بردن سود در کوتاه مدت دست به چنین اقدامی می زنند)

3.بالا بودن نرخ تورم از نرخ اوراق مشارکت و نرخ سود بانکی

—   

—  4.تحریم ها و ایجاد محدودیت در فروش نفت توسط ایران،میزان ارزی که دولت بدست می آورد و در بانک مرکزی ذخیره می شود را کاهش می دهد لذا توان مداخله بانک مرکزی در بازار برای تعدیل و کنترل نرخ ارز کاهش یافته است.(برخی از کشورها در قبال خرید نفت از ایران اقدام به مبادله کالا به کالا می کنند و به این طریق درامدهای ارزی کم می شود و نرخ ارز در کشور افزایش پیدا می کند)

5.وجود تقاضای دلالی ارز باعث شده که چرخه ای که باید به تقاضای تامین ارز در کشور پاسخ دهد حرکت کندی داشته باشد.در چنین شرایطی تولیدکنندگان و واردکنندگان برای تامین ارز مورد نیاز خود با نگرانی روبه رو می شوند و برای تامین نیازشان خود دست به کار شده  تا ارز موردنیاز را بدست اورند به همین دلیل بازار فرعی در ارز به وجود می اید که با افزایش تقاضا ،دلالان وارد معرکه شده و فعال می شوند تا این نیازهای ارزی را تامین کنند

6.عدم مقابله با دلالان ارز و ضعف در مدیریت نظارت

7.برخی انتظارات ،تقاضا را برای دلار افزایش داده است لذا به دلیل انتظار و توهمی که در اذهان عمومی جامعه وجود دارد آنها میل به خرید دلار پیدا می کنند لذا اینگونه به نظر می رسدعرضه ارز کم شده ،بر این اساس یک نوع هجوم به سمت تقاضای ارز در جامعه به وجود می اید

8.القای خراب بودن وضعیت اقتصادی کشور توسط رسانه های بیگانه و ترغیب شدن مردم به خرید ارز و سکه

9.وجود نقدینگی مازاد نسبت به تولید در جامعه که خودبه خود با نرفتن به سمت تولید به سمت تقاضا برای سکه و ارز می رود

—  نقش دلالان در تعیین نرخ ارز:

—  واقعیت این است که با توجه به عدم دخالت دلالان و واسطه ها در تولید و نقش رابط بودن انها،نوسان قیمت ارز بیشترین منفعت را بابت کارمزد دریافتی بر حسب میزان ارزش هر معامله ،نصیب آنان خواهد کرد.

—  یکی از عوامل موثر در تغییرات قیمت،اقدامات سوداگرایانه این قشر با وجوهات سرگردان در بازار است.

برخی پیامدهای نوسانات نرخ ارز:

1.افزایش نرخ ارز باعث افزایش قیمت کالاها وارداتی می شود

—  2.افزایش نرخ ارز باعث کاهش توان رقابتی تولیدکنندگان داخلی می شود

—  3.افزایش نرخ واقعی ارز از طریق افزاش صادرات و کاهش واردات ،به بهبود تراز تجاری کشور می انجامد و در مقابل کاهش نرخ واقعی ارز به تضعیف تراز تجاری منجر خواهد شد

—  4.کاهش نرخ ارز باعث افزایش واردات و نابودی صنایع داخلی به خصوص صنایع کوچک می شود

—  5.افزایش نرخ ارز باعث افزایش بیکاری و در نتیجه تشنج عمومی میشود

—  6.کاهش نرخ ارز باعث کاهش قیمت طلای داخل خواهد شد

عوامل خارج شدن ارز از کشور:

—   

—  واردات کالاها و خدمات

—  پرداخت های یک جانبه به خارجی ها

—  استفاده از وسایل حمل و نقل خارجی

—  مخارج مسافرین در خارج از کشور

—  نرخ بهره و سودهای توزیع شده پرداختی به خارجیها

—  خرید داراییهای خارجی(نظیر اوراق قرضه،سهام و دارییهای حقیقی)

—  سپرده گذاری در موسسات سپرده ای خارجی

—  خرید طلا و پول های خارجی

—  رژیم های ارزی:

—  1.رژیم ارزی ثابت

—  رژیمی است که در آن یک ارگان پولی مرکزی به نام بانک مرکزی،نرخ برابری پول داخلی را با یک یا چند پول خارجی اعلام می نماید.این رژیم بر اساس قانون تصویب می شود.در حقیقت این نرخ وقتی تغییر می کند که قانون آن را تغییر می دهد.

—  2.رژیم ارزی شناور

—  شناور یا انعطاف پذیر که به آن اجازه داده می شود تا بر طبق بازارهای ارز خارجی نوسان کند.در این موارد زمانی که نوسان بالا است بانک مرکزی دخالت کرده و مانع عدم ثبات ارز می شود.

—  3.رژیم ارزی خزنده مرزدار

—  به ارز اجازه داده می شود تا حدی حول ارزش مرکزی آن نوسان کند.نرخ ارز از پیش تعیین شده یا به روش کنترل شده به دنبال شاخص های اقتصادی حرکت میکند.

—  نکاتی که باید در تعیین سیاست نرخ ارز مورد توجه قرار گیرد:

—  الف)در مدیریت نرخ ارز توجه همزمان به نرخ ارز واقعی  و نرخ ارز اسمی یک ضرورت است.

—  ب)مساله مهم دیگر در مدیریت و تعیین نرخ ارز،اهداف سیاست گذاران اقتصادی است.

—  ج)تفکیک نرخ تعادلی ارز از نرخ بهینه ارز

—  د)تعیین نرخ ارز متناسب با شرایط اقتصاد ایران

—  اثرات تغییر نرخ ارز هم می تواند مثبت باشد هم منفی

—  نوسانات نرخ ارز در سالهای پس از انقلاب صادرات پسته را کاهش و تاثیر منفی بر ارزش صادراتی پسته گذاشت

—  کاهش واردات کالاهای قاچاق مثل موبایل نیز یکی از اثرات مثبت است

—  چگونه می توان از آثار سوء تغییرات و ضررهای احتمالی ناشی از تغییرات نرخ ارز کاست؟

—  در دنیای تجارت و اقتصاد بین المللی عموما از 2 ابزار استفاده می شود:

—  الف)آربیتراژ :این اصطلاح برای فعالیتی بکار می رود که طی آن ارز در بازاری خریداری شده و بلافاصله در بازاری دیگر به فروش می رسد.

—  ب) هجینگ :به عملیاتی گفته می شود که طی آن واردکننده برای اینکه از افزایش نرخ برابری ارز نسبت به پول ملی متضرر نشود،اقدام به خرید ارز زودتر از موعد و برابر با محاسبات و برنامه ریزی شرکت خود کند تا از این طریق،در مقابل ریسک نوسانات نرخ ارز پوششی مناسب داشته باشد.

—  در ضمن سیاست مناسب ان است که افراد برای واردات کالاهای غیر ضروری و مضر باید از بازار ازاد ارز خود را تامین کنند.ضمنا باید جرایم و

—  مجازات های سنگین برای کسانی در نظر گرفته شود که ارز دولتی

—  را خریده و در بازار ازاد به فروش می رسانند

—  نوسانات نرخ ارز اثر منفی بر تجارت بین الملل خواهد گذاشت.بر اساس مطالعات مختلف نوسانات نرخ ارز  علاوه بر تاثیر مستقیم بر فعالیت های تجاری از طریق افزایش نااطمینانی به قیمت ها و همچنین تغییر مسیر تهیه منابع از خارجی به داخلی بر جریان تجارت تاثیر گذار خواهد بود.

—  نفت

—  حدود یکصد سال از نقش بازی کردن نفت در ایران می گذرد.نفت ابتدای پیدایش در دهه 1290 نقش حاشیه ای در اقتصاد ایران داشت و در اوایل دهه 1330 نقش بسیار پر رنگ سیاسی پیدا کرد.از اواخر دهه 1330 و دهه 1340 درامدهای نفتی به آرامی به بازیگر اصلی و نیروی محرکه اقتصاد ایران تبدیل شد.از اوایل دهه 1350 به بعد،قیمت نفت خام نقش آفرین شد و با نوسان مداوم و رو به رشد خود،منشاء تغییر و تحولات اقتصادی و اجتماعی زیادی در ایران شد.

—  قیمت نفت مهمترین عامل تعیین کننده عملکرد اقتصاد جهانی است

—  تراز تجاری ایران وابستگی بسیار بالایی به درآمدهای ارزی نفت خام دارد.بدون لحاظ کردن درآمدهای ارزی صادرات نفت خام تقریبا تراز تجاری ایران در 50 سال گذشته همواره منفی بوده است.

—  برخی اثرات تغییر قیمت نفت:

—  سهام بسیاری از شرکتها ضربه میبینند (شرکتهای اتومبیل سازی)

—  ارز رایج کشورها به خصوص مصرف کنندگان بزرگ نفت کاهش پیدا می کند

—  در این کشورها واردات به شدت گران شده و صادرات ارزش کمتری پیدا می کند

—  افزایش قیمت نفت باعث ایجاد تورم جهانی و افزایش آن خواهد شد

—  دلایل تغییر قیمت نفت:

—  1.شرایط اقتصادهای نوظهور(امروزه انرژی یکی از مهمترین عوامل تولید شناخته می شود.افزایش رشد اقتصادی در یک اقتصاد که ناشی از افزایش تولید است باعث روی کار امدن اقتصاد های نوظهر می شود که منجر به افزایش تقاضا برای نهادهای تولیدی علل خصوص انرژی و تبع ان نفت میشود و باعث ایجاد رقابت شدید برای منابع نفتی و در نتیجه افزایش قیمت می شود)

—  2.قیمت پایین نفت در دهه 70 و 80(سیاست های کنترل قیمت نفت توسط اوپیک در این دهه و حضور تولیدکنندگان جدید در بازار نفت باعث کاهش قیمت نفت در دهه 70 و 80 میلادی شد)

—  3.سیاست های اوپک(به  بزرگترین تولیدکنندگان نفت عضو سازمان اوپک هستند و همیشه سیات هایی را اعمال می کنند که هدف آن افزایش درامد اعضا است.در نتیجه سیاست های محدودکردن عرضه را به هدف افزایش قیمت اعمال می کنند)

—  4.مسایل ژئوپلیتیکی(عموما  کشورهای دارای منابع نفتی در مناطق خاص ژئوپلیتیکی قرار دارند و گاهی درگیر مسائل امنیتی و نظامی مانند جنگ میشوند که باعث کاهش عرضه نفت و در نتیجه افزایش قیمت آن می شود)

—  5.جنبش های زیست محیطی(اکتشاف حوزه های نفتی معمولا الودگی های زیست محیطی را به همراه دارد در نتیجه جنبش محیط زیستی کشورها را ملزم به رعایت قوانین و مقررات در این زمینه می کند و این باعث میشود کشورها هزینه لازم برای اکتشافات جدید را نداشته باشند در نتیجه کاهش عرضه نفت و  بالا رفتن قیمت خواهد بود)

—  6.تئوری حداکثر ظرفیت تولید(ننفت یک انرژی طبیعی و تجدید ناپذیر است و میزان ذخایر نفتی در جهان مقدار ثابت و مشخصی است که با حفاری های متعدد از این میزان کاسته شده و بنابراین تئوری حداکثر ظرفیت نفت شکل میگیرد)

—  باید بدانیم

—  ازآنجا که کشور ما دومین تولیدکننده اپک میباشد و بیش از 50 درصد بودجه کشور به این ماده وابسته است و هرگونه کاهش قیمت تبعاتی بر اقتصاد ما دارد.درامدهای نفتی تابع مستقیم دو متغیر قیمت جهانی نفت خام و مقدار استخراج ان و حاصل برایند تغییر توامان انها است.مقدار متغیر قیمت برای همه تولید کنندگان و صادرکنندگان نفت خام از جمله ایران تقریبا تابعی از عرضه و تقاضای جهانی نفت خام است ولی مقدار تولید و صادرات ان در محدوده توانمندی ها و تصمیمات کوتاه و بلندمدت هر یک از تولیدکنندگان ان است.

—   راهکار

—  تجربه نشان داده است که نوسانات شدید قیمت جهانی نفت خام همواره نتایج مخربی برای اقتصاد ملی در پی داشته است.

—  شناخته ترین این آثار بیماری هلندی برای اقتصاد ملی بوده است.به همین دلیل همانند اغلب کشورهای صادر کننده نفت ضروری است مدیران و تصمیم گیران اقتصاد ملی جهت کاهش آثار زیانبار نوسان قیمت نفت  به راهکارهای توصیه شده توسط صاحب نظران اقتصادی تن در دهند.این راهکارها در صورتی نتایج مثبتی در پی خواهد داشت که در کوتاه مدت به کنترل و نظارت بیشتر بر عملکرد دولت در بخش نفت و هزینه کردن درامدهای نفتی و در بلندمدت به قطع ارتباط مستقیم بودجه دولت با قیمت و حجم درامدهای نفتی بینجامد و درامدهای نفتی در طرح ها و پروژه ها موثرتر هزینه شود.

طلا

—  طلا همواره به عنوان فلزی گرانبها موردتوجه بشر بوده است.ارزش زیاد طلا نسبت به حجم و وزن آن،اکسیده نشدن در مقابل هوا،تقسیم پذیری بدون از دست دادن ارزش از ویژگی های مهم و خاص طلا است که بر مقبولیت آن افزوده است.

—  این فلز به عنوان وسیله ذخیره ارزش نیز مورد استفاده قرار می گیرد.در زمان جنگ،تورم شدید که پول رایج کشور نمی تواند نقش خود را به عنوان ذخیره ارزش به خوبی ایفا نماید از این فلز استفاده می شود.

—  تولیدکنندگان طلا معادن،بانکهای مرکزی و فروشندگان طلای قراضه از بزرگترین عرضه کنندگان طلا به بازارهای جهانی هستند.جواهرسازان ،صنعتگران ،محتکران شمش طلا و سرمایه گذاران از متقاضیان اصلی طلا در بازار به شمار می روند.کاربردهای طلا،تولید جواهرآلات،سکه،پول و مصارف صنعتی است.علاوه بر عرضه و تقاضا،عوامل متعدد دیگر از قبیل بحرانهای اقتصادی ،تشنجات سیاسی ،بورس بازی ،نوسانات نرخ ارزهای کلیدی خصوصا دلار و نرخ بهره در آمریکا بر قیمت طلا تاثیر می گذارند.

کشورهای مطرح در این حوضه شامل امریکا،افریقا جنوبی،استرالیا،کانادا،روسیه،ازبکستان،اندونزی هستند

—  عوامل چهارگانه موثر بر نوسانات نرخ طلا :

—  1.مصرف جهانی طلا در حوزه های صنعتی از جمله صنایع الکترونیک و پزشکی به ویژه صنایع هایتک با تکنولوژی بالا

—  2.در حوضه زیورآلات

—  3.مصرف به عنوان ذخیره پشتوانه پولی به ویژه در شرایط بی ثباتی ارزها که تقاضا برای طلا بیشتر می شود

—  4.طلا به  عنوان ذخیره ارز توسط مردم در کشورهایی که ارزش پولی آن کشور در حال کاهش باشد و کشور با تورم مزمن و شتابنده روبرو باشد

—  قیمت طلا در  ایران نه تنها تحت تاثیر قیمت جهانی طلا است.بلکه عوامل داخلی و به خصوص تورم نقش قابل توجهی در نوسانات قیمت داخلی طلا ایفا می کند.تورم مزمن در کشور و انتظارات تورمی ناشی از افزایش متوالی حجم پول در گردش موجب افزایش بی رویه قیمت طلا در کشور می گردد.تنزل ارزش پول و روی آوردن صاحبان پولهای سرگردان به طلا به عنوان وسیله ذخیره ارزش موجب تضعیف ارزش ریال می شود.مهار تورم به وسیله کاهش تدریجی و مداوم نرخ عرضه پول در بلند مدت می تواند اعتماد مردم نسبت به ریال را افزایش دهد و موجبات تمایل بیشتر مردم به نگهداری پول ملی و پس انداز در بازارهای مالی را فراهم نماید.با ایجاد زمینه های مساعد سرمایه گذاری و افزایش پس اندازهای داخلی ،مشکل بیکاری نیز به میزان قابل توجهی کاهش خواهد یافت.

رابطه عرض و نفت

—  نفت در بازار ارز تاثیرخود را می گذارد و با گران شدن نفت ارز رایج کشورهایی که مصرف کنندگان بزرگ هستند با کاهش ارز روبه رو می شود که از بین آنها می توان به دلار و ین اشاره کرد.

ارز و صادرات غیر نفتی

طبق تئوری های اقتصادی صادرات غیر نفتی  علاوه بر نرخ ارز تابع مستقیمی از کل تولید و تابع معکوسی از سطح عمومی قیمت ها می باشد.افزایش نرخ ارز موجب سطح عمومی قیمت ها شده و از طریق این متغیر صادرات غیرنفتی را کاهش می دهد .

ارز و طلا

—  بر خلاف نفت که در تمامی روابط خود با دیگر بازارها نقش پیشرو را داشت طلا در رابطه خود با بازار گاه نقش پیشرو و گاه نقش پیرو را بازی می کند.

—  در رابطه دلار با طلا ،دلار نقش پیشرو را بازی می کند و تغییرات طلا متاثر از تغییرات دلار است.عکس این موضوع نیز دیده شده است،یعنی طلا دلار را مطیع خود کرده است.

—  البته آنچه که معمول است اینست که دلار جهت طلا را مشخص می کند که دلیل آن اینست که طلا در بازارهای جهانی به دلار ارزش گذاری می شود.

نفت و طلا

—  افزایش قیمت نفت موجب افزایش تورم جهانی می شود و در این شرایط سرمایه گذاران علاقه مند هستند تا سرمایه خود را به چیزی تبدیل کنند تا بیشترین مقاومت را در برابر افزایش تورم داشته باشد،طلا یکی از بهترین انتخاب های آنان است و به همین دلیل تقاضا برای طلا بالا رفته و موجب گرانی آن می شود.

—  رشد درامد نفتی در کشورهای تولید کننده این محصول  تقاضای خرید و انباشت طلا دراین کشورها را افزایش می دهد.

در کل اهمیت نفت برای ایران بسیار بیشتر از طلاست.

نتیجه گیری:

افزایش نرخ ارز برای کشور ما زیان آور است،هم به تولید اسیب میرسد و هم به واردات و صادرات.افزایش قیمت نفت به دلیل اینکه کشور ما یکی از تولیدکنندگان نفت در عرصه جهانی است و اقتصادی وابسته به نفت دارد به نفع کشور ماست که این خود باعث کاهش نرخ ارز نیز میشود.طلا نیز وسیله ذخیره ارزش بسیار مناسبی است که در شرایط سخت و تورمی از ان استفاده می شود، اما به طور کلی چیزی که واضح است اینست که این تغییرات و نوسانات در نرخ های طلا و نفت و ارز و عدم ثبات آنها باعث به وجود آمدن نا اطمینانی در مردم و تجار می شود که خود به تجارت بین الملل آسیب میرساند.

.