‏  مدیریت کسب و کارهای کوچک سمنان

درس کارآفرینی سازمانی و اجتماعی

خانم پور عسگر

نهاد های اجتماعی کارآفرین

چکیده:

نهاد های اجتماعی انواع گوناگونی دارند که هریک از آنها دارای هدف و کارکرد خاصی است که برخی از این نهاد ها دارای عمومیت و دوام بوده و برخی از این نهاد ها دارای این ویژگی نمی باشند.

نهاد های اجتماعی کارافرین یکی از نهاد های اجتماعی می باشد که دارای ویژگی های خاصی است. نهادهای اجتماعی کارآفرین در واقع نهادهایی هستند که از کارآفرینان اجتماعی حمایت می کنند و در واقع این نهاد ها بر این باورند که کارآفرینان اجتماعی به راحتی و با سرعت عمل بیشتری می توانند نیاز های اجتماعی  را از طریق ایجاد راه حل های نوآورانه برطرف نمایند.

1.       مقدمه:

لغت نهاد به معنای برقرار کردن, ساختن و ثابت کردن از ترجمه ی( Institution) گرفته شده است.

اما از آنجایی که لغت (organization) به معنای ( سازمان) و لغت   (Association)به معنای (انجمن) می باشد که در بعضی امور از این واژه ها به عنوان  نهاد استفاده می کنند که  در واقع استفاده درست و به جایی نیست. به همین جهت برای نخستین بار غلامحسین صدیقی  لفظ نهاد را در ایران به معنای  برقرار کردن, ساختن وثابت کردن ترجمه کردند.

2.      مفهوم نهاد:

جامعه شناسان لفظ نهاد را به دو معنای عام و خاص بیان کردند.

.نهاد به معنای عام:

نهاد در معنای عام به هر چیزی اطلاق می گردد که مورد نیاز جامعه باشد و در مجموع ساخته, پرداخته و وضع شده توسط جامعه باشد. در این معنا تمامی موسسات و مقررات اجتماعی که بنا بر نیاز های جامعه و برای تامین حوائج جسمانی و نفسانی افراد به وجود می آیند نهاد نامیده می شود. مثال: پرورشگاه ها, موسسات ورزشی و تفریحی.

.نهاد به معنای خاص:

نهاد در معنای خاص , این نهادها در الگوهای خاص, معین , پیچیده و با دوام مناسبات, روابط و جریانات اجتماعی را ایجاد می کنند. برای ارضای نیازمندی ها و تمایلات انسان ها بوجود آمده اند و در تمامی جوامع وجود دارند. مثال : نهاد خانواده, نهاد آموزش و پرورش, نهاد حکومت

3.      مفهوم نهاد اجتماعی:

نهاد اجتماعی به آن موسساتی گفته می شود که بوسیله ی آنها کنترل اجتماعی صورت می گیرد و دارای ویژگی ها و خصوصیاتی است که به عنوان معیار تفاوت بین نهاد با دیگر موسسات و سازمان اجتماعی درنظر گرفته می شود.دورکیم جامعه شناس فرانسوی تعریفی که از جامعه شناسی بیان نموده آن را علم به نهادهای اجتماعی می داند ولی مقصود او از نهاد اجتماعی( مجموعه ای از اصول و مقررات است که در جامعه بنیان یافته و بر رفتار فرد ناظر است به طوری که سرپیچی از آنها مشکل و گاهی غیر مقدور است).

-مارسل موس جامعه شناس فرانسوی که شاگرد دورکیم است در تعریف نهاد اجتماعی می گوید: ("نهاد اعمال و افکار اجتماعی اند که فرد در بدو تولد آنها را در مقابل خود ساخته و پرداخته می یابد و انتقال این اعمال و افکار غالبا از راه آموزش صورت می گیرد".)

باتوجه به ویژگی های نهاد اجتماعی تعریف کلی این است که نهاد اجتماعی (مجموعه ای از الگوهای رفتار و اعمال و افکاری تلقی می شود که دارای هدف, کارکرد,ضرورت و دوام و عمومیت بوده, خود را کم و بیش به فرد تحمیل نموده و فرد پس از تولد آنها را ساخته و پرداخته در مقابل خود می بیند). مثال : نهاد خانواده که تداوم جامعه انسانی بدان وابسته است و تمامی جوامع اعم از ابتدایی یا پیشرفته پای بند اصول و مقررات آن بوده و در حفظ و بقای آن می کوشند.

نهادهای اجتماعی بر اثر نیاز های جامعه بوجود می آیند. باتوجه به نیازهای متفاوتی که در جامعه وجود دارد نهاد های اجتماعی به 2 دسته تقسیم می شود : 1) نهادهای اجتماعی اصلی و نخستین 2) نهادهای اجتماعی فرعی و ثانوی

. نهادهای اجتماعی اصلی و نخستین:

نهادهایی هستند که برای رفع نیازهای حیاتی افراد به وجود می آیندو برای بقای جامعه ضرورت دارند به همین خاطر نهاد های اصلی و نخستین عمومی و جهانی بوده و این نهادها همیشه پابرجابوده و از استمرار و دوام خاصی برخوردار است و هرگز از بین نمی روند و در واقع همان نهاد به معنای خاص است که جامعه شناسان بیان کردند. مثال: نهاد خانواده که در تمامی جوامع وجود دارد و اینکه افراد در این نهاد به دنیا می آیند و از دنیا می روند ولی هنوز هم این نهاد پابرجاست.

   . نهاد های اجتماعی فرعی و ثانوی:

  نهادهایی هستند که برای رفع نیازهای درجه دوم انسان به وجود می آیند و ضرورت جهانی و همگانی ندارند و وجود این  نهادها بسته به نیاز جامعه می باشد و تا زمانی که کارکرد آنها مورد نیاز جامعه باشد دوام دارد و در غیر این صورت به تدریج متلاشی می گردد. مثال : موسسات تفریحی و تجاری که در بعضی جوامع وجود دارد.

4. تفاوت  نهاد های اجتماعی اصلی و فرعی:

.عمومیت: نهادهای اصلی همگانی بوده و در تمامی جوامع انسانی وجود دارند ولی نهادهای فرعی به این صورت نیستند یعنی در برخی جوامع وجود دارند.

.ضرورت: نهادهای اصلی وجودشان در جامعه حیاتی و اساسی است ولی نهادهای فرعی دارای این ویژگی نیستند.

.زمان شکل گیری: زمان شکل گیری نهادهای نخستین مترادف با بوجود آمدن جامعه بشری بوده است و فرد در بدو تولد آنها در مقابل خودش می یابد ولی نهادهای فرعی زمان شکل گیری خاصی ندارند بلکه در دوره ای به وجود می آیند و در دوره ای دیگر از بین می روند.

.ثبات: نهادهای نخستین باثبات و بادوام هستند و اگر هم تغییر کنند به کندی تغییر می کنند ولی نهادهای ثانوی با ثبات نیستند بلکه به سرعت تغییر می کنند و از بین می روند.

در واقع به تناسب گسترش و رشد جوامع و پیچیدگی ساخت اقتصادی, اجتماعی و فرهنگی تعداد نهاد های ثانوی نیز افزایش می یابد.

در جوامع ساده و ابتدایی موسسات اجتماعی کمتری دیده می شود زیرا در چنین جوامعی یک نهاد به تنهایی دارای کارکردهای متعددی است. مثلا : در گذشته خانواده علاوه بر امر تولید (تهیه خوراک و پوشاک و...) حفاظت تعلیم و تربیت کودکان و نیز حمایت جوانان را حتی پس از ازدواج به عهده داشت, نهادهای هنری یا تفریحی به صورت مستقل وجود نداشتند و جزئی از نهاد خانواده محسوب می شدند.

5.کارکردهای نهاد اجتماعی:

نهادها کارکردها یا نقش های ویژه ای بر عهده دارند یعنی هریک از آنهاوظیفه و کار معینی برای جامعه انجام می دهند. کارکردهای یک نهاد عموما یا آشکار و قابل تشخیص اند و یا نهان و غیر قابل تشخیص اند.کارکرد نهان ممکن است مقاصد اصلی و کارکرد های آشکار نهاد را تقویت کنند و یا ربطی به آنها نداشته باشند. مثال: ممکن است کارکرد آشکار نهاد اقتصادی و موسسات وابسته به آن, افزایش تولید و توزیع کالا افزایش سود باشد درحالی که کارکرد نهان آن رشد و گسترش اتحادیه های صنفی ویا گسترش شهرنشینی و یا .. باشد.

6.روابط متقابل در نهاد های اجتماعی:

نهادها در خلا عمل نمی کنند بلکه هر یک جزیی از کل جامعه و فرهنگ آن بوده و با سایر نهادها, روابط وکنش های متقابل دارند. فهم یک نهاد مستلزم مطالعه روابط آن با سایر اجزای جامعه و فرهنگ است. به طور مثال: نهاد خانواده و نهاد آموزش و پرورش که پیوسته باهم در ارتباط اند و کنش و واکنش متقابل دارند.

7.قواعد و مقررات در نهاد های اجتماعی:

نهادها برای انجام دادن کارکردهای خود, موازین و مقررات ویژه ای وضع می کنند.مقررات و قوانین رفتاری از لحاظ هدایت افرادی که وظایفی در موسسات نهادها عهده دار می شوند , اهمیت دارند. پیروی از مقررات و رعایت شایسته آنها ممکن است موجب تشویق, و تخطی از آنها موجب تنبیه شود. درهر حال قوانین و مقررات, فرد را ملزم خواهد ساخت که با نقش خود سازگار شده, وظایف محوله را بدرستی انجام دهد.

.منزلت اجتماعی نهاد های اجتماعی:

نهادها, هر یک دارای منزلت و پایگاه اجتماعی خاصی هستند که این نهاد ها, اعضای خود را از این منزلت اجتماعی برخوردار می سازند بدین معنا که مردم یک جامعه منزلت اجتماعی یک نهاد را به اعضای آن هم تعمیم می دهند. به طور مثال: دانشگاه تهران که در واقع به عنوان یک نهاد محسوب می شود چون بر محیط اطراف خود تاثیر گذار است و اینکه آن دانشگاه به عنوان یک نهاد دارای منزلت اجتماعی خاصی است که این پایگاه اجتماعی به دانش آموختگان و اعضای آن تعمیم داده می شود و یا مثال دیگر از نهاد اجتماعی سپاه پاسداران می باشد.

9. نهاد های اجتماعی کار آفرین:

نهاد های اجتماعی هستند که از کارآفرینان حمایت می کنند زیرا آنها بر این باورند که کارآفرینان اجتماعی می توانند سریعتر نیازهای اجتماعی را از طریق ایجاد راه حل های نوآورانه برطرف نموده و تحویل دهند به همین خاطر از کارآفرینان حمایت می کنند تا طرح کسب و کارهای خود را راه اندازی کنند و تغیراتی را ایجاد کنند

یکی از بزرگترین موانعی که ممکن است کارآفرینان اجتماعی با آن برخورد کنند موضوع شک و تردید می باشد و علاوه بر آن حوادث منفی و یا تجارب همراه با شکست برخی افراد می باشد و یا اینکه برای برخی از افراد غیرقابل تحمل است که سرمایه, سود و ایحاد ارزش خود را برای تهیه اشتغال و کمک به رشد اقتصادی جامعه ترکیب کنند. به همین دلیل نهادهایی را  به وجود آورند که حامیان این کارآفرینان اجتماعی باشند.

کارآفرینان اجتماعی با چالش های متفاوتی روبرو هستند و یکی از مهم ترین چالش ها همان به دست آوردن و حفظ حمایت ها و حامیان می باشد که منظور از حمایت تنها حمایت مالی و سرمایه ای نیست بلکه حمایت همه جانبه می باشد

مثال هایی از کارآفرینی اجتماعی:

.رابرت اون بنیانگذار جنبش تعاونی

. وینوبا بنیانگذار جنبش زمین در هندوستان که سبب شد بیش از هفت میلیون جریب زمین به هندوهای بدون زمین داده شود.

. در کاتالونیا که کریستف کلمپ بنیانگذار لافاخردا که افراد بیمار و درگیر مسائل روحی را جمع کرد و کارخانه ای را برای تولید  محصولات لبنی ایجاد کرد که این افراد در کارخانه مشغول به کار شدند وباعث شد که آنها ضعف و مشکلات روحی خود را تا حدودی فراموش کنند.

آشوکا یکی از سازمان های غیر انتفاعی حامی کارآفرینی اجتماعی است.این سازمان در سال 1980 توسط  بیل درایتون تحت این باور که کارآفرینان اجتماعی می توانند سریع تر نیاز های اجتماعی را از طریق ایجاد راه حل های نوآورانه برطرف نمایند تاسیس شد.این سازمان برای شناسایی و حمایت از کارآفرینان اجتماعی از طریق رویکرد سرمایه گذاری مخاطره پذیر اجتماعی تشکیل شد. آشوکا امروزه در 63کشور حضور داشته و بیش از 2000 کار آفرین اجتماعی را تحت حمایت دارد. این سازمان پروژه هایی را انتخاب می کند که نوآورانه باشد و کارآفرینانی را انتخاب می کند که موفق باشند و می توان گفت که آشوکا یکی از سازمان هایی است که سرمایه گذاری همراه با ریسک را انجام می دهد.

به عقیده پیتردراکرهیچ چیز به اندازه  ساختن یک دانشگاه جدید کارآفرینانه نیست. این حقیقت وجود دارد که آموزش منبع بسیاری از پیشرفت ها و نوآوری هاست و فقدان آموزش به طور مستقیم یا غیر مستقیم علت اغلب مشکلات گذشته و حال حاضر می باشد. بهبود آموزش فی نفسه هم یک نوع سرمایه گذاری و هم یک راه حل است.

بنابر این یک نهاد و سازمان کارآفرین آماده و قادر است تا خود را با محیط متغیر خارج از سازمان تطبیق دهد.

امروزه سازمان ها با هزاران نوع تغییر مواجه اند بدلیل ظهور بازارهای جهانی تغییری بنیادی در عرصه ی اقتصادی رخ داده است, جامعه به طرق گوناگون رو به تغییر است که به شدت بر کسب و کار اثر می گذارد.بسیاری از  نهادهای کارآفرینی اجتماعی به استثنای سازمان های غیر انتفاعی شروع به سرمایه گذاری های انتفاعی یا درآمدزا می کنند و این نهادها سعی می کنند از کارآفرینان حمایت کنند تا بتوانند با کمک کارآفرینان جمعی از مشکلات را برطرف کنند.

ویژگی رهبرای موفق در موسسات کارآفرینی موفق:

1)تعهد طولانی مدت به موسسه : رهبران موسسات کارآفرینی باید نسبت به موسسه ی کارآفرینی خود تعهد داشته باشند .آنها باید همیشه حتی در زمان های شکست نسبت به موسسه شان متعهد باشند که این ویژگی مدیر باعث می شود که کارکنان و کارآفرینان آن موسسه هم نسبت به موسسه ی خودشان متعهد باشند.

2) ظرفیت بالا برای انطباق با چالش های ایجاد شده: مدیران باید ریسک پذیر باشند و همیشه خود  را در موقعیت های خطر تصور کنند تا بتوانند ظرفیت های خود را افزایش دهند. هرچه ظرفیت مدیر نسبت به چالش ها و خطر ها بیشتر باشد مدیر موفق تر است.

تاثیر نهاد های اجتماعی کارآفرین:

1)مشاوره: نقش مشاوره ای نهاد های اجتماعی کارآفرین بسیار تاثیر گذار است چون وجود چنین نهادهایی باعث می شود که محیطی مناسب تر برای مشاوره ی کارآفرینان ایجاد شود تا کارآفرینان در زمینه هایی  ایده هایشان را ارائه  دهند  که موفق تر باشند.

2) سرمایه گذاری: وجود چنین نهادهای اجتماعی باعث می شود سرمایه گذاری بیشتری  در زمینه ی کارآفرینی اجتماعی صورت بگیرد و در واقع سرمایه گذاران بیشتری در این زمینه فعالیت کنند.

3) ترکیب جمعیتی را تغییر می دهد.

4) تربیت نیروی انسانی

نتیجه گیری: نهاد های اجتماعی کارآفرین با حمایت از کارآفرینان خیلی سریع تر و راحت تر می توانند مشکلات جامعه را برطرف کنند و به نیازهای جامعه پاسخ دهند. وجود این نهادها برای حمایت از کارآفرینان لازم و ضروری است.

منابع و مآخذ:

1.      مقیمی, سید محمد, "کارآفرینی در نهادهای جامعه مدنی, پژوهشی در سازمان های غیر دولتی ایران" ( تهران, موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران و مرکز کارآفرینی دانشگاه تهران 1383)

2.      دانشنامه رشد

3.      نویسندگان: ساراچ.آلورد , ال.دیوید براون , کریستن دبلیو. لیتز                                                                                        

مترجم: سید نبی اله حسینی. مدرس  و محقق کارآفرینی

4.       سایت های:

http://www.aftabir.com/articles

http://www.jobportal.ir

http://fa.wikipedia.org

3 سوال:

1)   طبق نظر جامعه شناسان لفظ نهاد به چند دسته تقسیم می شود به اختصار توضیح دهید؟

1)نهاد به معنای عام                                             2) نهاد به معنای خاص

1)نهاد به معنای عام: به هر چیزی اطلق می گردد که مورد نیاز جامعه باشد و در مجموع ساخته, پرداخته و وضع شده توسط جامعه باشد. در این معنا تمامی موسسات و مقررات اجتماعی مه بنابر نیاز های جامعه و برای تامین نیاز های حوائج جسمانی و نفسانی افراد به وجود می آیند نهاد نامیده می شود.

2)نهاد به معنای خاص: این نهاد ها که در الگوی خاص, معین, پیچیده و بادوام مناسبات, روابط و جریانات اجتماعی را ایجاد می کنندو برای ارضای نیازمندی ها و تمایلات انسان ها بوجود آمده اند و در  تمامی جوامع وجود دارند.

2)تفاوت نهاد اجتماعی اصلی و فرعی را نام برده به اختصار توضیح دهید؟

1)عمومیت      2) ضرورت         3) زمان شکل گیری          4) ثبات

1) عمومیت: اینکه نهاد های اصلی همگانی بوده و در تمامی جوامع انسانی وجود دارند ولی نهادهای فرعی به این صورت نیستند یعنی در برخی جوامع وجود دارند.

2) ضرورت: نهادهای اصلی وجودشان در جامعه حیاتی و ضروری است ولی نهادهای فرعی دارای این ویژگی نیستند.

3)زمان شکل گیری: زمان شکل گیری نهاد های نخستین مترادف با بوجود آمدن جامعه بشری بوده است و فرد در بدو تولد آنها را در مقابل خودش می یابد ولی نهادهای فرعی زمان شکل گیری خاصی ندارند بلکه در دوره ای به وجود می آیند و در دوره ای دیگر ازبین می روند.

4) ثبات: نهادهای نخستین باثبات و بادوام  هستند و اگر هم تغییر کنند با کندی تغییر می کنند ولی نهادهای ثانوی به سرعت تغییر می کنند و از بین می روند.

3) ویژگی رهبران موفق در موسسات کارآفرینی موفق را نام براده به اختصار توضیح دهید.

1) تعهد طولانی مدت به موسسه: رهبران موسسات کارآفرینی باید نسبت به موسسه ی کارآفرینی خود تعهد داشته باشند. انها باید همیشه حتی در زمان های شکست نسبت به موسسه شان متعهد باشند که این ویژگی مدیر باعث می شود کارکنان و کارآفرینان آن موسسه هم نسبت به موسسه ی خودشان متعهد باشند.

2) ظرفیت بالا برای انطباق با چالش های ایجاد شده : مدیران باید ریسک پذیر باشند و همیشه خود را در موقعیت های خطر تصور کنند تا بتوانند ظرفیت های خود را افزایش دهند هرچه  ظرفیت مدیر نسبت به چالش های ایجاد شده بیشتر باشد مدیر موفق تر است.