‏  مدیریت کسب و کارهای کوچک سمنان

بسم الله الرحمن الرحیم

موضوع : بسته بندی خرما در ایران و مقایسه و تطبیق آن با سایر کشورها

استاد : خانم خشکاب

گردآورندگان : مهدی احمدپور،علیرضا عبدالهی

درس : محیط کسب و کار در ایران

پاییز ۹۱

مقدمه

درخت خرما یا نخل یکی از مقدس ترین و قدیمی ترین درختان میوه شناخته شده برای

انسان است،به گونه ای که نام آن 24 بار در قرآن تکرار شده است و مسلمانان آن را میوه

بهشتی میدانند.

در مسیحیت برگ خرما سمبل شهادت است.عرب ها می گویند خواص خرما به اندازه

روزهای سال است.

بعضی از دانشمندان مبدا اصلی این میوه را در آسیا و کرانه های خلیج فارس و گروهی

دیگر در شمال آفریقا یا شبه قاره هند میدانند.قدمت نخل در ایران به 0666 سال میرسد.

این میوه در هر 5 قاره و در 42 کشور و مورد بهره برداری قرار میگیرد.

تا کنون 986 رقم خرما در ایران شناسایی و ثبت شده است.

گل درخت خرما خوشه ای است و از پوسته و غلافی به نام اسپات پوشیده است.هر درخت

خرما 7 تا 94 خوشه دارد.هر خوشه 28 تا 58 رشته دارد.روی هر رشته 7 تا 40 دانه

خرما است.

درخت خرما از 0 درجه سانتیگراد زیر صفر تا 56 درجه بالای صفر را به خوبی تحمل

میکند و نسبت به شوری خاک مقاوم است.

باید بدانیم :

گرچه این میوه دوست داشتنی در اکثر کشورها پیدا میشود ولی تولید آن تنها به چند کشور

تعلق دارد که ایران نیز یکی از این تولیدکنندگان است.

سطح زیر کشت خرما در ایران بیش 456666 هکتار است.تنها 9.5 درصد از پتانسیل

تولید خرما در کشور استفاده می شود.خرما تا 76 میلیون تن در ایران قابل کشت و برداشت

است در صورتی که تولید داخلی ما اکنون در بهترین وضعیت 9 میلیون تن است.

نخلستان های وسیع ایران در جنوب غرب و شرق کشور در 0 استان بوشهر

،خوزستان،کرمان،فارس،هرمزگان و سیستان قرار دارند.

در ضمن قابل ذکر است که نخیلات در کشور حدود 45666 فرصت شغلی مستقیم و

غیرمستقیم ایجاد کرده است.

اما برخی مصارف خرما که در کشور ما از آن بهره برداری نمی شود:

خرما مصارف بسیار متنوعي دارد از قبیل تازه خوري )خارک و رطب( استفاده از آن در

طبخ برخي غذاها، مصارف مختلف خرما در صنعت شامل شیره خرما، شهد خرما )عسل

خرما (، قند مایع، سركه خرما، الكل، عصاره نوشابه، کلمپه خرما، حلواي خرما، شکلات

صبحانه خرما، چیپس ساده خرما، چیپس طعم دار خرما، لواشک خرما، خرما بریز،

شکلات جامد خرما، سس، رب، ترشي، کمپوت، مارمالاد، مربا و خوراك دام. از هسته آن

روغن كربن اكتیو، لوریل الكل، مواد موثر سطحي، پماد هسته خرما) براي رشد مژه ها( و

از ضایعات آن در تركیب خوراك دام و طیور و از برگ خرما در ساخت انواع ظروف

بافتني، حصیر و از تنه و چوب خرما در كارخانجات نئوپان سازي و كاغذ سازي و همین

طور پوشش ساختمان ها و پل ها استفاده مي كنند.و همچنین در صنایع الکل سازي، تولید

اسیدسیتریک، مخمرها و قند مایع نیز )به عنوان ماده اولیه نوشابه سازي و شکلات...(

مصرف فراواني دارد. هم چنین خرما از خواص طبي نیز برخوردار است. در سال 91۹6

خرما تهیه شد. بنابراین بازار مصرف این کالا روز به روز به خصوص در مصارف

صنعتي درحال گسترش است.

مقایسه و تطبیق

همانطور که گفتیم بیش از 70میلیون تن خرما در جهان تولید می شود که ایران سهم 9

میلیون تنی از این 7میلیون را دارد.

رقیب ایران در تولید خرما کشور مصر است ،البته چند کشور دیگر چون عربستان ،عراق

و تونس نیز در تولید خرما مطرح هستند.

ایران با دارا بودن 92 درصد خرمای جهان از نظر تولید پس از مصر در رتبه دوم

جهان قرار گرفته است ولی در صادرات این محصول در رتبه هفتم قرار دارد.

ایران با اینکه 9میلیون تن در سال تولید می کند ولی 144 هزار تن صادر می کند.لازم به

ذکر است در تمام سال هایی که ایران خرما تولید و صادر کرده است هیچگاه صادرات آن

از 146 هزارتن نگذشته است.این در صورتی است که نزدیک به 566 هزار تن یعنی نصف

خرمای تولید شده به دلایل مختلف از چرخه مصرف خارج می شود.این در حالی است که

این ضایعات می تواند در صنایع تبدیلی مورد استفاده قرار گیرند ولی به دلیل نبودن امکانات

مورد استفاده قرار نمی گیرند.

از سایر اجزای نخل میتوان استفاده کرد لی ایران در این امر ناتوان است،به طور مثال

کشور آلمان از هسته خرما گلیسرین استخراج می کند،در کویت عساره دانه گرده خرما را

در آب معدنی اضافه می کنند و .... .

این در حالی است که وضعیت واحدهای بسته بندی خرما نیز چندان خوب نیست و اخیرا

94 واحد بسته بندی خرما در خوزستان تعطیل شده اند و 25 واحد نیز به صورت نیمه

تعطیل درآمده است.

گفتنی است که در کشور الجزایر و تونس تسهیلاتی با سود 4 تا 16 درصد وبا 6 سال تنفس

در اختیار واحدهای بسته بندی و فرآوری خرما قرار می گیرد ،در حالی که در کشور ما

تسهیلاتی با سود 25 تا 16 درصد و بدون زمان تنفس در اختیار واحدها قرار می گیرد که

پرداخت آن با مشکلات مختلفی روبه روست.قیمت هر کیلو خرمای تونس و الجزایر بین 3

تا 4 دلار است .ولی به دلیل بعضی مشکلات قیمت خرمای ایران حدود 86 تا 1.6 سنت است.

در ضمن باید بدانید که،در شرایطی که صادرات خرمای ایران بین 100 تا 140 هزار تن

است ارز آوری آن بسیار کمتر از کشورهایی مثل تونس و الجزایر است که سالانه 47 هزار

تن صادرات دارد.

دلایل ارزانی خرمای ایران مختلف است ،بی کیفیتی که در سالهای اخیر به دلیل کمبود آب

باعث شده است و یا باز هم بی کیفیتی که به دلیل ورود گرد و غبار از غرب به وجود امده

است،همچنین صادرات آن که به صورت فله ای، که این خود دلیل دارد و دلیل آن نبود

امکانات بسته بندی پیشرفته و دلایل مختلف دیگر .... .

استانداردها

در چارچوب تولید و بسته بندی خرما گفته می شود که باید یک سری استانداردهای بین

المللی رعایت شود.این استانداردها شامل ایزو جی ام پی  ،هاکست و اروپگاپ

است.وقتی یکی از این استانداردها روی بسته بندی خرما درج شود اطمینان مشتری جلب

می شود .با این مقدمه در مورد استانداردهای بسته بندی بد نیست اشاره به کشور تونس کنیم

که از کشورهای اصلی تولیدکننده خرما است.کارخانه هورچانی یکی از بزرگترین کارخانه

های این کشور است که اکثر استانداردهای بین المللی را رعایت می کند.در سایت این

کارخانه به 16 گواهی اشاره شده که مهر تاییدی بر اعتبار این برند خرما در جهان دارد.

این در حالی است که یکی از شرکت های معتبر صادر کننده خرما در کشورمان که اتفاقا

بهترین شیوه را در تبلیغ محصولات خود دارد تنها موفق به دریافت 4 گواهی بین اللملی

نائل شده است.

متأسفانه در ایران میزان بازدهي تولید خرما در هر هکتار نسبتا پایین است. این رقم در

کشور ما حدود 9 تن بود، درحالي که در مصر 42 تن است.

با وجود این در فاصله سال هاي 74 تا 84 سهم کشور ما در حجم صادرات جهاني از 18

درصد به 43 درصد افزایش یافت. اما ارزش دلاري صادرات خرماي ایران با نرخ کاهشي

42 درصدي از 93 میلیون دلار در سال 74 به 43 میلیون دلار در سال 88 رسیده است

که این امر مي تواند ناشي از تفاوت قیمت صادراتي محصول خرما در ایران با سایر

کشورهاي خرما خیز باشد. قیمت خرماي ایران هر کیلو کمتر از یک دلار و سایر کشورها

4 دلار است. حدود 16 درصد از صادرات خرماي کشور به صورت

فله و کاملا غیراصولي به کشور امارات صادر مي شود. این کشور براي خرماي ایران 4

برنامه عمده دارد: در بخش اول پس از سلکیون )به گزیني و انتخاب( خرماي سالم و شیره

دار را در بسته بندي هاي 46 تا 96 کیلویي به کشورهاي دیگر ترانزیت مي کنند. جالب آن

که طبق برخي از گزارش ها، خرماي ایران تا فرانسه و مصر نیز مي رود و پس از بسته بندي

مجدد در بسته هاي یک پوندي ) 396 گرمي( بار دیگر به امارات بازگردانده مي شود و

برخي از محموله ها به داخل ایران نیز منتقل مي شود به طوري که در برخي از سوپر

 مارکت هاي شیراز و اهواز خرماي بسته بندي شده امارات

به وفور دیده مي شود. به ازاي هر کیلو خرماي ایران در امارات » بهترین خرماي ایران

4 درهم ) 86 تا 16 سنت( پرداخت مي شود و امارات این خرما را پس از بسته

  حدود 4 تا 3 دلار به فروش مي رساند. کشور ایران 46 % از صادرات خرماي

جهان را به خود اختصاص داده است که 76 % از این مقدار را کشورهاي اروپایي و

آمریکایي با قیمت بسیار کم خریداري مي کنند. همان طور که گفته شد 500 هزار تن از

خرماي تولیدي در ایران به ضایعات تبدیل شده و یا غیر قابل مصرف مي شود، که فقط

%16 از این خرماها جذب صنایع تبدیلي مي شود. یعني تا رسیدن به حد مطلوب و مصرف

کردن تمام خرماي غیر مرغوب تولیدي کشور در بخش صنایع تبدیلي، حدود 266 هزار تن

فاصله داریم که این 200 هزار تن یا اصلا از درخت چیده نمي شود یا به صورت ضایعات

از بین مي رود. که اگر هر کیلو خرماي غیر مرغوب با قیمت 200 تومان به فروش برسد،

سالانه حدود 800 میلیارد تومان در صنعت خرما از بین مي رود. در ضمن به این نکته نیز

باید توجه کرد که اگر این میزان خرما وارد صنایع تبدیلي مي شد، حداقل 10 برابر ارزش

افزوده پیدا مي کرد. با احتساب این ارقام، در کشور ما سالانه حدود 800 میلیارد تومان از

محل ضایعات خرما از دست مي رود.

زمان گرده افشاني تا برداشت خرما، سود کشاورزان از فروش خرما 10 برابر خواهد شد.

مشکلات تولید و صادرات خرما

مشکل عمده محصول خرما به فرآیند پس از تولید باز مي گردد که اگر دقیق تر و جزئي تر

به مساله نگاه کنیم، مي توان این مشکلات را به 4 دسته تقسیم کرد:

1( مشکلات صنایع تبدیلي و تکمیلي و بسته بندي

2( مشکلات بخش بازرگاني و اقتصادي

مهم ترین مشکلات صنایع تبدیلي و تکمیلي خرما عبارتند از:

و صنایع دستي به صورت صنعتي، خمیر کاغذ الیاف بلند

بهره بانكي، )بهره بالاي 16 % از وام بانكي كه باعث ورشكسته شدن كارخانه ها مي شود(،

تورم و هزینه هاي تولید.

راهکارها

1(خارج کردن کشاورزی از حالت سنتی و روی آوردن به کشاورزی مدرن

2(جایگزینی باغات فرسوده خرما با استفاده از کشت بافت گیاهی و حمایت بخش خصوصی

3(قرار دادن واسطه گری در یک قالب منطقی و قانونمند

نتیجه گیری

با توجه به سیاست هاي سرمایه گذاري در زمینه کشاورزي و در نظر گرفتن نیاز جامعه و

مهم تر از همه امتیازات موجود براي سرمایه گذاري در زمینه خرما به نظر مي رسد در

حال حاضر بهترین کارهایي که مي توان در جهت توسعه پایدار میوه خرما و شکوفایي آن

انجام داد، احداث کارخانجات فرآوري و بسته بندي خرما، جایگزیني باغات فرسوده از

طریق فن کشت بافت گیاهي و جلوگیري از احداث چاه هاي غیر مجاز که ضربه سنگین و

مهلکي را به کشاورزي وارد کرده اند، مي باشند. لازم به ذکر است که اجرایي شدن

این گونه حرکات نیازمند همکاري عمیق مردم، دولت و سرمایه داران مي باشد تا قدمي

ژرف و محکم در جهت توسعه پایدار و شکوفایي صنعت خرما برداشته شود